تخصص ها

در این قسمت می توانید تخصص ها را مشاهده نمایید



مهندسی صنایع


مهندسی صنایع (Industrial engineering)

مهندسی صنایع، رشته نسبتاً جدیدی است که علاوه بر دارا بودن مفاهیم کلی مهندسی، حوزه های فراتری را در مقایسه با سایر رشته ها مورد توجه قرار می دهد. مهندسی صنایع عبارت از کاربرد اصول و تکنیک هایی به منظور بهبود، طراحی و نصب سیستم هایی شامل انسان، مواد، اطلاعات، انرژی و تجهیزات برای فراهم آوردن امکان تولید کالاها و ارائه خدمات به شکل کارا و مطلوب است. برای بررسی، ارزیابی و کاربرد این سیستم ها، دانش و مهارت های علوم ریاضی، علوم فیزیکی و علوم اجتماعی به همراه فنون و تکنیک های طراحی مهندسی مورد نیاز است. فعالیت های مهندسی صنایع همانند پلی است که ارتباط بین اهداف مدیریت و عملکرد عملیاتی سازمان را ایجاد می نماید.

مهندسان صنایع بیشتر درگیر افزایش بهره وری در مدیریت منابع انسانی، روش ها و تکنولوژی هستند و حال آنکه سایر رشته های مهندسی بیشتر درگیر ماهیت فنی فرآیندها و فرآورده ها هستند. در واقع مهندسی صنایع تنها رشته مهندسی است که عامل انسان یکی از مؤلفه های اصلی سیستم های مورد مطالعه آن را تشکیل می دهد. در نتیجه مهندسان صنایع در تیم های میان رشته ای برای امور برنامه ریزی، نصب و کنترل و بهبود فعالیت های مؤسسات به خدمت گرفته می شوند. این فعالیت ها ممکن است فعالیت های تولید، نوآوری در محصولات، ارائه خدمات، حمل و نقل و جریان اطلاعات سازمانی را شامل شود. با توجه به مطالب فوق، مهندسان صنایع بستر لازم برای تعامل تخصص های مختلف و کار گروهی را به بهترین وجه ایجاد نموده و در نتیجه امور طرح، برنامه ریزی، اجرا و نظارت بر عملکرد نظام های تولیدی خدماتی به شکل منسجم تر انجام می شود و در نهایت انسجام امور به بهبود مستمر در جهت سهولت کارها، راحتی کارکنان، کاهش هزینه ها، ارتقا کیفیت و جلب رضایت مشتریان منجر می شود.

گرایش ها و ابعاد مختلف این رشته در کارشناسی ارشد:

امروزه توانمندیها و خدمات مهندسی صنایع نقش و اهمیت مهندسی صنایع را به وضوح بیان می کند. حیات اقتصادی سازمانها و مؤسسات تولیدی و خدمات در بازار رقابتی شدید جهانی به استفاده بهینه از منابع در دسترس وابسته است. عموماً منابع در دسترس شامل مواد، منابع انسانی، ماشین آلات (شامل تجهیزات، لوازم جانبی، امکانات مورد نیاز شامل فضا و انرژی و …)، منابع اطلاعاتی و منابع مالی طبقه بندی می شوند. ایجاد و نگهداری منابع یاد شده هزینه هایی را برای سازمان به دنبال دارد. هزینه تمام شده واحد محصول هر موسسه متأثر از نحوه به کارگیری این منابع است. هر شرکت تولیدی یا خدماتی که بتواند هزینه های خود را به حداقل ممکن برساند و به بیانی دیگر توانایی استفاده بهینه از منابع را در تمام ارکان سازمانی خود ایجاد نماید یا حاشیه سود بیشتری به دست خواهد آورد و یا قادر خواهد بود که قیمتهای فروش خود را با حفظ حاشیه سود قبلی، کاهش دهد. این بدان معنی است که قدرت رقابتی موسسه مذکور در بازار افزایش می یابد. با توجه به تحولات اقتصاد جهانی قدرت رقابتی شرط اساسی موفقیت در کسب و کار نوین محسوب می شود. در کنار این مسائل، توجه به نوآوریها و ارتقا کیفی محصولات و خدمات که از طریق تلاش برای یافتن طرحهای بهبود یافته و همچنین تحول در فرآیند کسب و کار نیز بقا و رشد موسسات را در پی خواهد داشت. با توجه به مراتب فوق اگر ضرورتها و نیازمندیهای رسیدن به امور مذکور را با تکنیکهای مهندسی صنایع تطبیق دهیم مشاهده می شود که مهندسی صنایع ابزار لازم برای حصول اهداف سازمانی را به طور فراگیر و سیستماتیک فراهم می آورد و این نشانگر نقش و اهمیت بالای مهندسی صنایع به عنوان موتور محرک حرکت سازمانهای امروزی است.

زمینه های اشتغال

رشته مهندسی صنایع به این دلیل که زمینه های گوناگون فعالیت های تولیدی و خدماتی را با دید کلی نگر مورد توجه قرار می دهد در افزایش بهره وری و بهبود فرآیندها نقش موثری را می تواند ایفا کند. با گذشت زمان صاحبان صنایع و سیاستگذاران امور اقتصادی به این نکته پی برده اند و همین امر باعث افزایش توجه به مهندسی صنایع به عنوان ابزاری در جهت انجام بهتر کارها گشته است. از آنجا که ایران جزو کشورهای در حال توسعه است از سویی با افزایش مصرف داخلی نیاز به توسعه ابزارهای تولید و یا بهبود روشهای تولید و افزایش بهره وری به منظور استفاده مناسب تر از منابع تولید به شدت احساس می شود و از سوی دیگر کشور وارد عرصه هایی از خدمات می گردد که تاکنون تجربه آن را نداشته است. (به عنوان مثال می توان به تجارت الکترونیک، بانکداری الکترونیکی و… اشاره کرد) در هر دو زمینه مهندسی صنایع و سیستم نقش موثری ایفا می کنند و بنابراین نیاز کشور به این رشته هم اکنون بسیار زیاد بوده و در آینده نیز همچنان ادامه و افزایش خواهد داشت. از لحاظ زمینه کلی کار صرف نظر از برخی کارهای ویژه تفاوت چشمگیری میان مهندسین صنایع و سیستم در بازار داخلی کشور وجود ندارد.
از آنجا که وظیفه اصلی مهندسین صنایع بهبود روشها و افزایش بهره وری جهت استفاده بهتر از منابع و نیز مدرن کردن و اتوماسیون فرایندهای تولید و طراحی فرایندهای خدماتی و به نحوی کارا است و با توجه به وضعیت کنونی صنایع و ارگانهای خدماتی کشور زمینه های خدمت زیادی برای دانش آموختگان این رشته مهیا است.

زمینه های فعالیت در مهندسی صنایع:

با پیشرفت و تحول سریع علوم و فنون و پیچیدگیهای روز افزودن آن، بالطبع نظامهای تولیدی و خدماتی نیز گسترش یافته اند که در این میان اداره صحیح و مناسب این گونه واحدها مستلزم بکارگیری تکنیکهای علمی و پیشرفته جهت پیش بینی مدلسازی، برنامه ریزی، تأمین و تدارک، اجرا و نظارت و ارزیابی نتایج حاصله در راستای وظایف مدیریتی است. همانطور که می دانیم فعالیت هر نظام اعم از تولیدی یا خدماتی با اتکا بر فناوری خاص آن امکان تداوم و استمرار دارد و صرفنظر از ماهیت فنی و صنعتی امر، فناوری دارای چهار جز اصلی شامل تجهیزات، امکانات تولیدی و خدماتی، مدیریت و سازمان، نیروی انسانی و دانش فنی است. از آنجا که رشته های مهندسی مرسوم نظیر مهندسی مکانیک، برق، ساختمان و … بیشتر به ابعاد فنی صنعت توجه دارند، در فرایند کسب و کار رقابتی به تنهایی پاسخگوی مسائل پیچیده خدمات مهندسی و مدیریتی مدرن امروزی که بصورت سیستماتیک تحولات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و باورهای انسانی را در چرخه حیات سیستمهای مورد توجه خود لحاظ نمی نمایند، نیستند. لذا برای رفع چنین کمبودهایی در قرن حاضر به ویژه طی چند دهه اخیر، رشته جدیدی تحت عنوان مهندسی صنایع با بهره گیری از علوم ریاضی، فیزیکی، اجتماعی، اقتصادی و تکنیکها و فنون مهندسی بوجود آمده است. با توجه به مراتب فوق شاید مناسب بود این رشته با عنوان مهندسی مدیریت معرفی می شد، چرا که کاربردهای آن محدود به صنعت نیست و هر موسسه انتفاعی و غیر انتفاعی با جنبه صنعتی یا خدماتی میتواند از فنون و تکنیکهای مهندسی صنایع بهره گیرد.
مبحث صرف منابع و حصول حداکثر نتیجه از منابع مصروفی چیزی نیست که منحصر به صنعت یا بنگاه خاصی باشد و امروزه با توجه به کمبود ارتقاع سطح بهرهوری امری ضروری و حیاتی محسوب می شود که نشانگر بستر گسترده برای فعالیتهای مهندسی صنایع نفتی می شود . مهندسی صنایع در حرفه ها و مشاغلی همچون، بانکداری، خدمات مشاوره ای، صنعت بیمه، شرکتهای هواپیمایی، کشتیرانی، بیمارستانها، کارخانجات، کشت و صنعت، خدمات شهری، استادیوم های ورزشی و یا هر مکان دیگری که نیاز به برنامه ریزی، هدایت، مدیریت و ارتقا بهره وری است، کاربرد دارد.

برخی از زمینه های کاری مشخص مهندسی صنایع در بازار کسب و کار عبارتند از:
برنامه ریزی استراتژیک و عملیاتی سازمان
مدیریت تولید
مدیریت مهندسی
مدیریت پروژه
مهندسی لجستیک
سیستمهای تولیدی
مهندسی سیستمهای کیفیت
مهندسی سیستمهای اطلاعاتی
مهندسی مالی
مهندسی ارزش
مهندسی سیستمهای بهره وری
طراحی فرایندها و ساختارهای سازمانی

در ادامه به معرفی دقیقتر رشته مهندسی صنایع و گرایشهای مربوطه در كارشناسی ارشد می‌پردازیم:

مهندسی صنایع یكی از رشته‌های زیر مجموعه گروه مهندسی می‌باشد .در یك تعریف كلی می‌توان گفت: «مهندسی صنایع رشته‌ای است كه با طراحی، بهبود و پیاده‌سازی سیستم‌‌های یكپارچه از افراد، مواد، اطلاعات، تجهیزات و انرژی مرتبط می‌باشد. این رشته بر پایه دانش تخصصی و تبحر در علوم ریاضی، طبیعی، اجتماعی و نیز قوانین و روش‌‌های تجزیه و تحلیل مهندسی و طراحی بنا شده است و می‌تواند به كمك این علوم و قوانین به تعیین، پیش‌بینی و ارزیابی نتایج حاصل از سیستم‌‌های یكپارچه بپردازد» هدف اصلی آموزش این رشته بهینه‌سازی و استانداردسازی كلیه سیستم‌‌ها اعم از تولیدی و خدماتی و در نهایت ارتقاء بهره‌وری است بطوریكه هر یك از دروس تخصصی این رشته تحصیلی در واقع وسیله‌ای مؤثر در راه استفاده مؤثر از منابع و تقلیل هزینه‌هاست.»

خوشبختانه رشته مهندسی صنایع در چند سال اخیر از اهمیت و موقعیت بالایی برخوردار گردیده است و اغلب فارغ‌التحصیلان این رشته به سرعت و سهولت جذب بازار كار می‌گردند. با توجه به روند رو به رشد تعداد فارغ‌التحصیلان این رشته در مقطع كارشناسی، ضرورت تحصیل در مقطع كارشناسی ارشد این رشته در جهت كسب جایگاه‌‌های برتر شغلی و آشنایی عمیق تر با دستاوردهای جدید مهندسی صنایع و در نهایت زمینه ورود به مقاطع بالاتر و حضور در عرصه‌های دانشگاهی، مضاعف گردیده است. و همین امر باعث افزایش رقابت می‌گردد. ادامه تحصیل در مقطع كارشناسی ارشد این رشته نه تنها برای مهندسین صنایع بلكه برای فارغ‌التحصیلان رشته‌های دیگر فنی- مهندسی از اهمیت فوق‌العاده‌ای برخوردار است. چرا كه موجبات ورود به عرصه‌های تخصصی و سیستمی‌را برای این فارغ‌التحصیلان فراهم می‌نماید. هم‌چنین تمامی دانشجویان در سایر رشته‌ها می‌توانند فرمول‌های محض تدریس شده را بصورت ابزاری مؤثر در حل مسائل و تصمیم‌گیری‌های مدیریتی، اقتصادی و صنعتی بكار ببندند و زمینه‌های جذب مؤثرتر در بازار كار را برای خویش فراهم آورند. برای مقطع كارشناسی ارشد در این رشته كه عموماً 2 سال به طول می‌انجامد سه گرایش وجود دارد كه عبارتند از:
-گرایش مدیریت سیستم و بهره‌وری
-گرایش سیستم‌‌های اقتصادی و اجتماعی
- گرایش صنایع
در گرایش مهندسی صنایع كه مختص كارشناسان مهندسی صنایع می‌باشد، دانشجویان به صورت كاملاً تخصصی و در حوزه علوم و تكنیك‌‌های مهندسی صنایع مخصوصاً تحقیق در عملیات به ادامه تحصیل خواهند پرداخت‌.در گرایش سیستم‌‌های اقتصادی اجتماعی كه برای سایر رشته‌های فنی و ریاضی مجاز می‌باشد، دانشجویان با استفاده از تكنیك‌ها و اصول ریاضی و تحقیق در عملیات و فرموله كردن مسائل حقیقی به مدل سازی و تجزیه و تحلیل این مسائل در جهت استفاده بهینه از منابع و كاهش هزینه‌ها می‌پردازند و با تلفیق تكنیك‌‌های مهندسی صنایع و دروس تخصصی هر یك از رشته‌های فنی و ریاضی به منظور استفاده نظام‌مند و سیستماتیك از این علوم، بهره‌ خواهند جست‌.
در گرایش مدیریت سیستم و بهره وری كارشناسان و مدیران فنی واحدهای تولیدی و خدماتی، اصول راهبری و مدیریت منابع انسانی و طرق بهره گیری و استفاده بهینه از منابع تولید و هدایت منابع انسانی در جهت نیل به بهره‌وری (كارآیی+ اثربخشی) را مورد مطالعه قرار خواهند داد‌.

زمینه های اشتغال

خوشبختانه رشته مهندسی صنایع در چند سال اخیر از اهمیت وموقعیت بالایی برخوردار گردیده است و اغلب فارغ التحصیلان این رشته به سرعت و سهولت جذب بازار کار می گردند. با توجه به روند روبه رشد تعداد فارغ التحصیلان این رشته در مقطع کارشناسی ضرورت تحصیل در مقطع کارشناسی ارشد این رشته در جهت کسب جایگاه های برتر شغلی وآشنایی عمیقتر با دستاوردهای جدید مهندسی صنایع و در نهایت زمینه ورود به مقاطع بالاتر و حضور در عرصه های دانشگاهی مضاعف گردیده است . ادامه تحصیل در مقطع کارشناسی ارشد این رشته نه تنها برای مهندسین صنایع بلکه برای فارغ التحصیلان رشته های دیگر فنی _مهندسی از اهمیت فوق العاده ای برخوردار است . چرا که موجبات ورود به عرصه های مدیریتی و سیستمی را برای فارغ التحصیلان فراهم می نماید . البته باید خاطر نشان کرد مسئله کارشناسی ارشد یک مسئله ای است که باید بصورت همه جانبه و کاملا سیستماتیک به آن نگاه کرد برای مثال اگر کسی توانایی کار در کارخانه را دارد با همان مدرک لیسانس نیز می تواند به موفقیت های زیادی دست پیدا کند و چه بسیار فارغ التحصیلانی که با مدرک لیسانس خیلی بهتر از افرادی با مدارج علمی بالاتر می توانند در بازار کار عمل کنند . زیرا یک فارغ التحصیل مقطع کارشناسی مهندسی صنایع باید علاوه برمسائل علمی خیلی از فاکتورهای دیگر را نیز برای موفقیت در بازار کار داشته باشد (البته این مسئله در تمامی رشته ها صدق می کند ولی با توجه به اینکه یک مهندس صنایع خوب باید فاکتورهایی از قبیل مدیریت خوب و مخصوصا روابط عمومی عالی را دارا باشد لذا این گونه مسائل در مورد یک مهندس صنایع بیشتر به چشم می آید).
بازار کار گرایش های ذکر شده با دارا بودن مدرک کارشناسی ارشد در آن گرایش، به ترتیب اولویت به شرح ذیل است؛
فارغ التحصیلان این رشته بسته به واحدهایی که گذرانده اند و عنوان پایان نامه، صرفنظر از گرایش ایشان و بنا به نیاز بازار به آن مهارت خاص جذب می شوند.
زمینه کاری این رشته بسیار گسترده است؛ تمامی کارخانه ها، موسسات فنی و یا آموزشی، حتی شرکت های کوچک در صورت تمایل به بهینه سازی و بهبود خدمات و محصولات خود می توانند از یک نیروی متخصص در این رشته استفاده کنند.
از آنجا که اکثر امور و مشاغل مربوطه به صورت تیمی انجام می پذیرد، در چنین شرایطی دارندگان مدرک کارشناسی ارشد در سمت بالاتری و به عنوان سرپرست تیم برگزیده می شوند. با توجه به اینکه ظرفیت پذیرش در این رشته بسیار کم است و نیاز بازار به این رشته زیاد است، فرصت های شغلی برای فارغ التحصیلان این رشته زیاد است.
برخی از پست های سازمانی که از تخصص مهندسی صنایع بهره می گیرند عبارتند از:
سرپرست امور سازمانی، رئیس برنامه ریزی و تحلیل های مالی، سرپرست آمار و گزارش های تطبیقی، رئیس امور راه اندازی طرح ها، سرپرست هماهنگی و پشتیبانی تدارکاتی، کارشناس ارشد بودجه و کنترل هزینه، سرپرست کنترل و پیشرفت برنامه ها، رئیس برنامه ریزی و کنترل پروژه، کارشناس ایمنی، مدیر انتقال تکنولوژی، مدیر پروژه، مدیر بخش نگهداری و تعمیرات، برنامه ریز و سرپرست بانک اطلاعاتی، برنامه ریز تولید، رئیس سالن تولید و …